Трагикомедиялуу киносценарий

НАТУРА. ТҮН. ЖОЛ ЖЭЭГИ.

Өргө карай кеткен жолдо кытайдын узун КамАЗы, ал өр таяп бараткандыктан ылдамдыгы жай.

Жол жээгинде КамАЗды күтүп жашынган үч караан, КамАЗдын жарыгы тийе бергенде, жер менен жер болуп жата калышат.

Биринчи караан (Жумак — чамасы 50 жаштарда) башын көтөрүп, беркилерине турууга белги берет. Жанында дагы бир караан жатат. (Ашым да чамасы — 50 жаштарда)

Ушуну эле күтүп турган эки караан секирип туруп, КамАЗдын артынан чуркашат(Аман 17-18 жаштарда).

Эки караан КамАЗга жете берип, КамАЗдын борту байланган тросдорду кармап асылып турушат. Кирүүгө жылчык издешет.

Жумак чөнтөгүнөн маки сууруп чыгып, макисин ачып борттун полиэтилен жабуусун кесип жиберет.

Жумак бортко секирип кирип, Аманга кол сунат. Аман колдон кармап ичине кирип кетет.

Ашым КамАЗдын артынан чуркап баратат.

Тигил экөө кирип кеткен жерге туштап чуркап баратат.

КамАЗдын бортундагы тешиктен  Жумак башын чыгарат.

Бир аздан кийин жыртыктан эки кичине үкөктү сунуп чыгарат. Ашым үкөктү ала коюп, жол чегине таштап, кайрадан КамАЗдын артынан чуркайт.

Жумак жыртыктан дагы бир чоң үкөктү абайлап сунат. Аман жерге секирип түшүп сыртынан экөөлөп кармап, үкөктү аярлап жерге түшүрө калышат.

КамАЗдын ичинен Жумак секирип түшөт.

Үчөөлөп үкөктү көтөрүп, жолдо жаткан берки эки кичине үкөктү да кошо алышып, жол жээгинен талааны көздөй чуркап жок болуп кетишет.

НАТУРА. ТҮН. АЙЫЛ ЧЕТИ.

Үчөө үкөктөрдү көтөрүп күшүлдөп чуркап келатышат.

Айылга кирип келишет.

Айыл четиндеги бир үйдүн жанына жетип токтошот.

Үчөө үкөктөрдү көтөрүп дарбазадан кирип кетишет.

ИНТЕРЬЕР. ТҮН. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Жумак көтөрүп келген үкөгүнүн үстүндө отурат. Жумактын аялы (40 жаштарда) эринин жанына аттиш, балкаларды көтөрүп келет.

Ашым, Аман үчөө тең тердеп алышкан. Баарынын маанайы көтөрүңкү, жакшы олжолуу болгондоруна кубанып турушат. Кемпири аларды көрүп жылмаят.

Ашым аялы алып келген аттишти алып, кичинекей үкөктү ача баштайт. Аман менен ага жардам беришет. Үкөктү ачып, ичиндегилерди карай башташат. Ичинен түшүнүксүз кагаздар, пакеттер чыгат. Үчөө үкөктү ары-бери тинтип, эч нерсе жок экенин көрүп, экинчи үкөктү ача башташат. Экинчи үкөктү ачышат. Ичинен бири-бирине кептелген бутка илме, шлепкалар чыгат. Шлепкалардын бирин алып Аман апасынын (кемпирдин) бутунун алдына алып келет. Кемпир көлөчүн чечип, шлепканы кийет. Кызыл түстөгү шлепканы кемпир кийип карайт. Баары аны тиктейт.

Жумак кемпиринин шлепкасын, өзү отурган үкөктү карайт. Ашым аттишти алып үкөктүн ачылчу жерин издеп, бекилип турган жерин бурап, кайрып да көрөт, ачылбайт. Ары-бери тарткылайт, бек.

Аман балканы бере калат. Ашым балканы алып, үкөктүн капкагынын топсосуна чабат. Ачылбайт. Жумак тура калат. Балканы Ашымдын колунан жулуп ала калып, үкөктү карайт.

Үкөктүн топсосун катуу үч-төрт жолу урат. Топсо кыйшайып баштайт. Жумак болгон күчү менен ургулайт. Топсо талкаланып кетет. Экинчи топсосун дагы ушунтип ургулап отуруп ачат. Жумактан тер кетет. Чекесинин терин аарчып, аттишти Ашымга карматат. Төртөө тең, үкөктү карашат.

Жумак үкөктү ачайын дегенде Ашым Жумактын колунан кармап, токтото калат.

АШЫМ

— Өткөндөгү олжону сен алдың эле, бул жолкусун мен алайын.

Жумак Ашымдын колун түртүп, үкөктү ачайын дейт. Ашым ого бетер, каршылык кыла тосот. Жумак Ашымдын кое бербесин көрүп, «алсаң алчы дегендей» кол шилтеп, ары болот.

Ашым үкөктүн жанына келип, тургандарды бир карап үкөктү акырын ачат.

Ашым үкөктү акырын ачып туруп, кайра жаап, нес боло туруп калат.

Берки карап турган үчөө түшүнбөй туруп калышат.

Төртөө бирин-бири карап, Ашымды тиктешет. Ашым унчукпай катып турат. Жумак чуркап бара калып, үкөктү ачып жиберет.

Үкөк ачылаары менен Жумак дагы чочуганын секирип тура калат. Үкөк ачылат, ичинде өлүк жатат.

АЯЛ

— Кокуй, бул эмнеси?!

Амандын үрөйү үркүп, апасын кучактай калат. Ашым менен Жумак бири-бирин карап туруп калышат. Ашым үкөктү жаба коёт.

ЖУМАК

— Алам дедиң беле, эми ал.

Жумак Ашымды карайт. Ашымдын да кабагы бүркөлө түшөт.

АШЫМ

— Сен эмне, өзүң эптеп кутул деген турасыңбы? Чогуу чыктык, чогуу бүтүрөбүз.

ЖУМАК

— Жаңы эле мен алам деп атпадың беле.

АШЫМ

— Өлүк экенин кайдан билиптирмин.

Ашым жини келе ары-бери басат. Төртөө унчукпай турушат.

Ашым саатын карайт.

АШЫМ

— Таң дагы агарганы калыптыр. Анда биз кете берели, муну ушундай кое тур эртең бир айласын табаарбыз.

Жумак жолун торой тура калат.

ЖУМАК

— Мен муну бул жакка коюп алып кантип укта деген атасың? Сен үйүңө барып укта, а мен муну кайтарайынбы?

АШЫМ

— Анан эмне кыл дейсиң? Азыр минтип төртөөбүз жүргөнүбүздү бирөө жарым көрсө, даана балээ болбосун. Азыр ушул бойдон тарайлы дагы, эртең эмне кылыштын алайсын табабыз.

Ашым Жумактан ары өтөт. Ашым эшиктин жанына жетип кайрылат.

АШЫМ

— Эшикти илип алгыла. Эртең кечинде келем.

Жумак, Аман, кемпири үчөө туруп калышат.

АЯЛ

— Алда Кудай-ай, Мындан кантип кутулдук?..

ЖУМАК

— Бас жаагыңды. Чүш!

Жумак Аманга жаңсайт.

ЖУМАК

— Карма муну. Бул жагынан көтөр.

Жумак менен Аман экөө үкөктү көтөрүп үйдөн чыгышат.

НАТУРА. ТҮН. ТАЛАА.

Жумак менен Аман тачкага үкөктү салып алып сүйрөп баратышат. Экөө тачканы түртүп аңгыл-дөңгүлгө кептеле калып, экөөлөп түртүп келатышат.

Экөө бир жерге жетип токтошот. Эки жактарын карап, тачкага сала келген күрөктөрү менен жер каза башташат.

Жумак менен Аман жерди бир метрдей тереңдетип казып бүтүшүп, аңдан чыгышат.

Күрөктөрдү чекеге таштап, экөө шымалана үкөктү көтөрүшөт. Үкөктүн жеңилдигинен экөө тең катуу көтөргөн өз күчтөрүнө өздөрү туруштук бералбай үкөктү жерге кулатышат.

Үкөк бош калган эле. Экөө таң кала эки жагын карап туруп калышат. Амандын үрөйү үркүп атасын карайт. Жумак бош калган үкөктү ачып көрүп, эки жагын каранат.

Жумак эки жакты карап атканда, 50 метрдей арыдан бир караан чуркап баратканы көрүнөт.

Караан чуркап барып, кулап түшөт.

Жумак менен Аман экөө карап туруп калышат.

Жумак караандын артынан чуркайт. Аман да атасынын артынан чуркайт.

Экөө караан кулаган жерге жетип келишет. Жерде онтоп, киши жатат. (Кытай 18-20 жашта)

Экөө абайлап бир аз коркуп турушат. Жумак буту менен акырын тээп көрөт. Тиги жаткан неме түшүнүксүз тилде бир нерсе деп булдуруктайт. Жумак менен Аман экөө бирин-бири карап калышат.

Жумак эңкейе калып кытайды бери карай оодарат. Кытай онтолоп бир нерселерди сүйлөнөт. Жумак кытайды көтөрөт. Аман бут жагынан көтөрөт. Экөө көтөрүп чуркап келип, кытайды кайра үкөккө салышат.

Үкөктү тачкага салып, кайра чуркаган бойдон айылды көздөй жөнөшөт.

ИНТЕРЬЕР. ТҮН. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Эшиктен Жумак менен Аман үкөктү көтөрүп кирип келишет. Кемпири түшүнбөй калат. Экөө үкөктү үнсүз жерге коюп, ичинен кытайды алып чыгышат. Кемпир жүрөгү түшө оозун басат.

Экөө кытайды көтөрүп, төркү бөлмөгө киргизип, салынып турган жер төшөккө жаткырышат.

Кытай онтоп, тердеп чыгат.

Үчөө бирин-бири карап туруп калышат.

ИНТЕРЬЕР. ЭРТЕҢ МЕНЕН. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Кытай онтоп көзүн ачат. Колу-бутунун бары ак марли менен таңылуу. Ордунан эптеп турат. Туруп келатып, кулап кетет. Ал кулаары менен эшиктен кемпир чуркап келет. Артынан Аман кирет.

Экөөлөп кытайды оңдоп жаткырышат. Кытай бир нерселерди сүйлөйт.

Аман чуркап барып чөмүчкө суу алып келет.

Суудан кытайдын бетине чачат кемпир. Кытай оозун ачканда, суу жуткурушат. Кытай төгүп-чачып суунун барын ичип бүтөт.

Экөө кытайды кымтылап жаап, чыгып кетишет.

Берки бөлмөдө Жумак, Аман, кемпири үчөө чай ичип отурушат.

АЯЛ

— Муну эми эмне кылабыз?

ЖУМАК

— Айыксынчы биринчи, анан калганын көрөрбүз да… чек арадан болсо да эптеп өткөрүп ийербиз…

Үчөө үнсүз чай ичип атышат.

НАТУРА. КҮНДҮЗ. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Үйдүн эшиги ачылып, ичинен кытай чыгат. Кытай эшикке чыгып, туалет издейт. Дарбазадан Аман кирет. Аман кытайга чуркап келет.

АМАН

— Эмне? Эмне кыласың?

Кытай бир нерсе деп сүйлөйт.

АМАН

— Туалетпи? Жүрү, бул жакка бас.

Кытай артынан басат. Орто жолдон токтой калып, сыртты карайт. Алыста машинелер өтүп аткан жол тарапка көз жүгүртөт. Капалуу, эмне кыларын билбегендей түрдө турат…

ИНТЕРЬЕР. КҮНДҮЗ. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Кемпир Аман экөө кытайды марли менен таңып атышат.

АЯЛ

— Эми муну таңып жатсаң эле, жакшы болуп кетесиң. Денеңдин баары көкала болуп кетиптир…

Кытай кемпирдин таңып аткан нерсесине карайт. Марлини ороп бүтүп, кытайдын алдына тамак коет.

АЯЛ

— Кел муну ичип ал. Тамакты да ырас иче баштадың…

Кытай онтолоп өйдө болот. Кемпир аны отургузат. Аман жардамдашып атат. Кытай акырындан тамак иче баштайт. Кемпир ордунан туруп чыгып кетет.

Аман кытайды карайт.

АМАН

— Сен эмне кытайсыңбы?

Кытай түшүнбөй карап турат.

АМАН

— Үкөккө түшүп кайда бараттың эле? Жанагы үчүнчү сорттогу кытайлардан окшойсуң ээ?..

Кытай түшүнбөй башын ийкейт. Аман жылмаят.

Кытай Аманды карап, кайрадан жата кетет. Кытай эки жагын каранат.

Кытай бурчта турган комузду карайт.

АМАН

— Ал меники.

Кытай Аманды карап, андан ары бөлмөнү карайт.

Дубалда Манастын сүрөтү илинип турат.

Кытай Аманды карап, сүрөттү карайт.

АМАН

— Ал деген Манас. Манас баатыр, кытайды чапкан.

Кытай түшүнбөй турат.

Аман колун жаңсап кытайды көргөзөт.

АМАН

— Силерди чапкан. Бээжинди алган.

Кытай макул дегендей башын ийкегилейт. Аман аны карап каткырып күлөт.

ИНТЕРЬЕР. ТҮН. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Жумак кечке айылда иштери менен жүрүп үйүнө келет. Эшикти ачып, босогодон бутун чечип баштайт. Колундагы баштыгын бут койгучтун кырына коюп, бутунун боосун чечип кирет.

Так ушул учурда үйдүн ичинен аялынын «кыңкыстаган» үнү чыгат.

Эшикти тыңшап турат.

АЯЛ

— Ах, ах ий, ах…

Жумак түшүнбөй турат. Эшикти акырын ачат.

Эми үн даана угулат.

АЯЛ

— Ах, ах, ий ий… Ой жыргал…

Жумактын жини келе баштайт.

Эшикке кайра чуркап чыгат. Бут койгучтун жанында турган балтаны алат. Жини менен үйгө чуркап кирет.

Экинчи бөлмөнү ачып эле туруп калат.

Кемпири жерде жатат. Кытай анын бутуна массаж кылып берип атат. Кемпири кирип келген Жумакты карап тура калат.

Кытай да коркуп кетет. Ал Жумакты тиктейт.

Жумак экөөнү тиктеп туруп калат. Жини тарай түшөт.

НАТУРА. КҮНДҮЗ. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Жумактын короосу бүт айдап-себилген. Кашаада радиону оңдоп кытай отурат. Радиону оңдоп бүтүп, иштетет. Радиодон ыр чыга баштайт. Жумак менен Аман кытайды карап жылмайышат. Жумак менен кытай короодо чөптү чөмөлөп иштеп башташат. Кытай болушунча тердеп-кургап иштеп атат.

Дарбаза кагылып, эшиктен Ашым кирет.

АШЫМ

— Ассалоом алейкум. Иш илгери. Бу кытайыңды ырас эле жоготпоптурсуң. Карачы эй, эшектей жаны тынбай иштейт экен.

Жумак жактырбагандай алик алат. Аман да келип учурашат. Ашым кытайды карайт.

Жумак тамеки алып күйгүзөт.

Ашым дагы тамекисин күйгүзүп атып сүйлөйт.

АШЫМ

— Жумак, чөбүңдү бүтүп калыпсың. Бу кытай деген жаны тынбай иштей берет экен. Ит жандуу келишет деген чын окшойт. Кытайды мага бир күн бербейсиңби? Мен дагы сарайдагы көңдү сайдырып алайын?

Жумак жини келе тамекисин жерге түкүрөт.

ЖУМАК

— Эмне, бул сага мал көрүнүп турабы? Колуң-бутуң соо, өзүң кылбайсыңбы!

АШЫМ

— Жуке, бир күнгө берип тур эми. Чөп чаптырып, такыр колум тийбей атат.

Жумак даана жиндеп кетет.

ЖУМАК

— Өгүнү кытайды албайм деп качып кетпедиң беле? Эми керек болуп калдыбы? Бар, бербейм. Бул сага эмне эшек бекен? Иштетип алып кайра алып келгендей.

Ашымдын да жини келе түшөт.

АШЫМ

— Эшек бекен деп коет. Өзүң эшектей кылып эки үч күндөн бери иштетип атасың го, ыя! Акыры буну экөөбүз чогуу көтөрүп келбедик беле. Бир келген кытайды менден аяп калдыңбы? Биротоло бала кылып албайсыңбы анда?

ЖУМАК

— Бала кылса кылып алам. Ансыз деле иштегенден башканы билбеген, жөнөкөй неме экен. Сенин ишиң канча?

Ашым жиндене эшикти көздөй жөнөйт.

АШЫМ

— Бала кылсаң анда, бала кылып ал. Той берип айылга бүт жарыя кыл. Эшектей кылып иштетип күчүн албай, кыйын экенсиң, балаңдай кылып үйлөнт, бак анда. Энеңди жаман… Жаман кытайды аяп калган тура.

Ашым сүйлөнүп чыгып баратат.

Жумак жини келе туруп калат. Кытай коркон немедей Жумакты карайт. Жумак кытайды карап жылмаят. Кытай да эмне кыларын билбей акырын жылмаят. Жумак бери келчи деп кытай кол жаңсап чакырат. Кытай абайлап жанына келет. Жумак коркпо дегендей кытайды жанына тартып, алып далыдан таптап жылмаят.

Кемпири үйдөн чыгат.

Жумак кытайдын далысын таптап турган калыбында кыйкырат.

ЖУМАК

— Э кемпир, тойго камын. Уулубузга той берели.

Кемпир үйдөн чыга калып, Абышкасын түшүнгөндөй жылмая карайт. Аман дагы аларды карап жылмаят.

НАТУРА. КҮНДҮЗ. ЖУМАКТЫН ҮЙҮ.

Кытай ортодо отурат. Жумак кытайдын жанына келип, ат коердогу сүрөөнү айта баштайт.

ЖУМАК

— Аллаху акбар! Аллоху Акбар!

Мындан кийин сенин атың — Алманбет! Алманбет! Алманбет!

Кытай унчукпай жумакты карап турат.

Жумак асманга карап, күбүрөнүп сүйлөнүп бата кылат.

Короодо киши көп. Отургандардын баары бата кылат.

Жумактын аялы ордунан туруп, колтугуна кысып келген калпакты Кытайдын башына кийгизет.

Карын майдан кашык менен сузуп, кытайдын оозуна салат.

Жумактын аялы май жегизип, мындай болору менен Жумак сүйлөйт.

ЖУМАК

— Келгиле эми, дасторконго карагыла.

Отургандар нан ооз тийип, өздөрүнчө сүйлөшүп башташат. (Эки-үчтөн болуп тамеки тартып сүйлөшүп тургандар бар. Казанга эт бышырып, Аман эки досу менен отурат. Самоор кайнап атат. Үйдө кемпир-аялдардын каткырган үндөрү. Жумак, Ашым дагы башка кошуна эркектер сүйлөшүп бакылдап атышат.)

Кытайды калпак кийгизип, ортого отургузуп коюшкан.

Аман комузду алып келип, Жумакка берет. Жумак комузду чертип ырдай баштайт.

Аны отургандар коштоп атышат.

Жумак ырын бүтөрү менен кол чабышат.

Жумактын аялы менен дагы бир келин чай куят. Дагы бирөө чай сунат. Сунулган чайдын чынысы колдон колго өтүп барып, дасторкондун төрүндө отурган Абышкага келет.

Абышка чайды алып алдына коет дагы Жумакка кайрылат.

АБЫШКА

— Жумаке, уулду болушуң менен!

Кудайым деген кул өлбөйт. Аманым жалгыз болуп калды деп дайыма эле кейип жүрчү элең. Мына, килтейген уулдуу болдуң. Сөөгү кытай болсо да, дилин кыргыз кылып тарбиялап алсаң болот. Эртең эле тил үйрөтүп, эртең эле үйлөнтүп, небере-чөбөрө көрүп быжырап жатып кал.

КИШИ

— И, ошентсин. Ушул үйгө кичинекей тапичкелер батпай калсын.

Баары коштоп сүйлөшөт.

АШЫМ

— Жумаке, эртең уулумду  үйлөнтсөң анда биротоло мусулман кылып койбойлубу? Кандай дейсиңер?

Тургандар «туура, туура» дешип колдоп кетишет.

Жумак макул болбогондой тайсалдап туруп калат.

АБЫШКА

— Туура сөз болду. Сөзсүз чочогун кесиш керек. Азыр ушундай учурда кессе кесип деле коелу. Андан эмнеси бар экен. Бу чочогун кесүү мусулмандын парзы. Кармагыла, оорутпай акырын эле кесе коебуз. Кармагыла.

Баарыбыздыкы эле кесилбеди беле…

Чочок кесээр киши макисин алып чыгып кайрай баштайт. Эки киши жеңдерин түрүп, кытайга басышат. Аялдар менен келиндер үйгө кире башташат. Эки киши чайнекке суу көтөрүп келет. Жумак унчукпай турат.

Кытай буларды көрүп, артка кетенчиктейт.

ЧОЧОК КЕСЭЭР КИШИ

Ой, мунуңар бир нерсени сезе баштады окшойт. Кармагылачы.

Жумак кытайга жакындай басып, дагы чакырат. Коркпо дегендей жылмаят. Кытай барбай кетенчиктейт. Макисин курчутуп аткан кишини карап кетенчиктейт. Аңгыча бирөө кытайга тап бере басат. Кытай андан буйтай калып качып жөнөйт. Кытай элден буйтап отуруп дарбазадан качып чыгат.

Элдин баары артынан кубалайт. Жолдо иттердин баары кыңшылап качып жоголушат. Ойноп аткан балдар карап калышат.

ЖУМАК

— Токто, балам.!

АМАН

— Алманбет! Токто!

Кытай жанын үрөп чуркап кача баштайт. Баары артынан «токтолоп» кубалап келатышат. Кытай дөңгө чыгат. Дөңдүн арты баягы узун жол.

Кытай жолду көздөй качат. Артынан кубалагандар да чубалып чуркап алышкан. Кытай артты карап чуркап келатып, алдындагы КамАЗды байкабай калат.

КамАЗ кытайды көрүп, пипилдетет. Кытай эмне кыларын билбей, орто жолдо катып туруп калат. КамАЗ күү менен келип, кытайдан буйтап барып жолдон чыгып кетет. КамАЗ аңгыл-дөңгүлгө сайылып барып, касылган аңга тумшугу менен сайылып токтоп калат. Чаң асманга көтөрүлөт.

Чаң баскан КамАЗды көрүп, эл токтоп калат.

Баары жаалдана карап турушат.

КамАЗдын акырындап чаңы басылып, суюла баштайт.

КамАЗ акырын көрүнүп, кабинадан эки киши секирип чыгат. Экөө жөтөлүп, КамАЗды карап атышат.

КамАЗдын борту кулап ачылып кеткен эле. Ичинен үкөктөр чачырап кулап калган. Бир аздан кийин үкөктөр кыймылдай баштайт.

Кытай көзүн ачып эки жагын карайт.

Артын карайт. Үкөктөрдү карайт.

Үкөктөр ачылып, ичинен кишилер чыга баштайт.

Жайнаган үкөктөрдөн 3-4 кытай чыга келет.

Бул көрүнүштү дөбөдө турган эл эмне кыларын билбей таң кала, карап турушат.

Аягы

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *