БИЛГЕНДЕН БИЛЕЛЕГИҢ КӨП

Француз математиги Никола Бурбаки 1939-жылдан баштап математикалык эмгектерди жаза баштаган. Бирок баарынан кызыгы – бул жеке адам эмес, Франциядагы бир нече математиктердин расмий эмес корпорациясынын жалпы шарттуу фамилиясы жана ысмы; алар бул фамилияны жамынып формалдуу аксиомалык методдун позициясында туруп, ар кандай математикалык теорияларды жазып түшүндүрүүгө аракеттенишет.

Анын биринчи чогулушуна катышкан жана негиздөөчү болгондор төмөнкүлөр:  Анри Картан (фр. Henri Cartan), Клод Шевалле (Claude Chevalley), Жан Дельсарт (Jean Delsarte), Жан Дьёдонне (Jean Dieudonné), Рене де Поссель (René de Possel), Шолем Мандельбройт (Szolem Mandelbrojt), Андре Вейль (André Weil).

Булардан сырткары бул корпорациянын биринчи чогулушуна Жан Лере (Jean Leray) жана Поль Дюбрейль (Paul Dubreil) деген математиктер катышкан, бирок андан кийинки иштерине катышуудан баш тартышкан. Бул топтун ишине андан кийинки мезгилдерде Жан Кулон, Шарль Эресманн, Лоран Шварц, Жан-Пьер Серр, Александр Гротендик, Жон Тэйт, Самуэль Эйленберг, Серж Ленг, Пьер Самюэль, Арман Борель ж.б. көптөгөн көрүнүктүү математиктер катышкан. Топтун так курамы жана саны ар дайым жашыруун болгон.

Алар көп томдук (35тен ашык) “Математика элементтери” трактатын жазышкан, Адегенде Никола Бурбаки деген ат тамаша иретинде жана авторлордун узун тизмесин саноодон качуу максатында келип чыкса, кийин мындан кутулууга мүмкүн эмес болуп калды. Ал корпорациянын мүчөлөрү бир жылда бир жолу Франциянын кооз курортторунун бирине чогулушуп, негизги принциптүү чечимдерин кабыл алышат. Кезектеги томдун иштелип чыккан долбоорун бекитишкенден кийин бирөөсү анын келечектеги вариантын жазууга макулдугун берет.

Жазылган томдун көчүрмөлөрү корпорациянын башка мүчөлөрүнө жиберилет. Кийинки жылкы чогулушта ал талкууланып, катуу сындалат жана экинчи вариантын жазуу башка мүчөсүнө тапшырылат. Ошентип, бир китепти жаза баштагандан китеп дүкөнүнө чейинки убакыт 8-12 жылга созулат. Корпорация мүчөлөрүнүн саны 10-12 адам. Бардыгы француздар. Көпчүлүгү Америкада жашайт. Дьедонне менен Вейл элүүгө чыкканда карыгандыктарына байланыштуу бул топтон чыгарууну суранышкан. Бул бардыгына тарап, корпорациянын мүчөсүн элүүгө чыкканда отставкага чыгаруу жөнүндө чечим кабыл алышкан.

Ал эми алардын ордун толуктоо үчүн корпорация мүчөлөрү студенттер менен аспиранттарга байкоо жүргүзүшүп, келечектүүлөрүн чогулушка чакырып, өздөрүнө тартууга аракеттенишет. Бирок жөн гана кабыл ала беришпестен, бир катар сыноолордон өткөрүшөт.

Ысмайыл КАДЫРОВ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *