Сөз – адамдын ички сезимин бере билүүсү. Кээде бир эле сөз көп мааниге ээ болсо, кээде көп маани бир эле сөз менен айтылат. Бир эле тамгасын өзгөртүүдөн башка мааниге өткөн сөздөр да көп. Канчалык көп сөз билсең, эне тилдин ички сырларын ошончолук тереңирээк туясың.

АНАГРАММА

Адегенде табышмакталган сөздү таап, андан кийин ал сөздөгү айрым тамгалардын ордун алмаштыруудан жаңы сөз алынуучу сөз оюн.

Жолборс түстүү бир өңдү,
Жакшы ойлонсоң табасың.
Тамгаларын которсоң,
Бир идишти аласың. (Чаар — Чара)

 

Качыратып кар басып,
Кыш мезгилде киесиң.
Алмаштырсаң тамгасын,
Өкүнүчтү билесиң.  (Өтүк — Өкүт)

 

Келиндер чачка тагынган,
Кооздуктун атын билип жүр.
Ортоңку эки тамганын,
Орундарын алмашсаң
Көлөмдүү жыгач идиштир. (Чачпак — Чапчак)

 

Эмне деп атайт уй, койдун,
Көкүрөк жак капталын.
Таап тетири окусаң,
Аласың ыштын башка атын. (Өөк — Көө)

ЛОГОГРИФ

Адегенде табышмакталган сөздү таап, андан кийин ага мүчө уланса же кемитилсе, же кошумча тамга кыстарылса жаңы сөз келип чыгуучу сөз оюн.

Шатырата санасаң,
Бирдиктеги бир сан.
“Н” тамгасын уласаң,
Баалуу асыл металл. (Алты, Алтын)

 

Үч тамгадан аты бар,
Ушул айды ким сүйбөйт.
Башына “саа” уласа,
Анда желге үлпүлдөйт. (Май, Саамай)

 

Адегенде ойлогун,
Жадыраган жаз айын.
“лык” мүчөсүн уласаң,
Кетирет колдун майын. (Май, Майлык)

 

Адегенде таап ал,
Бирдиктин бир санын.
Баш тамгасыз окусаң,
Алоологон от-жалын.  (Төрт, өрт)

 

Топ эмес, бирок жели көп,
Айыл эмес, бирок эли көп.
Бир үндүүдөн өзгөргөн,
Бул өзү деги кандай сөз. (Шар, Шаар)

 

Толук жазылып турса,
Ичине кирип жат.
Баш тамгасыз айтылса,
Жыты аңкыган зат.
Аяккы эки арибин окусаң,
Көңүлүң болот шат.   (Чатыр, Атыр, Ыр)

 МЕТАГРАММА

Адегенде табышмакталган сөздү таап, андан кийин ал сөздөгү бир тамганы башка тамгага алмаштыруудан сөздүн мааниси өзгөргөн оюн ыр.

“К” тамга менен башталса,
Кишинин болот жашы.
“Т” тамга менен башталса,
Турган үйүңдүн аты. (Курак, Турак)

 

“Л” тамга менен бүтсө,
Күндө баскан жериң.
“Н” тамга менен бүтсө,
Карай бер тоонун белин. (Жол, Жон)

 

Соңку тамга “т” болсо,
Айыл жери элестейт.
“Т” ордуна “к” койсо,
Ун, талканга керектейт.  (Элет, Элек)

 

Төртүнчү арип “т” болсо,
Көз уялткан нерсе.
“Т” ордуна “б” койсо,
Дарактагы сөйкө. (Жалтырак, Жалбырак)

 

Баш тамгасы “Ү” болсо,
Жашоочу жайың.
“Ү” ордуна “У” койсо,
Короодогу малың. (Үй, Уй)

 

Баш тамгасы “Б” болсо,
Оюнкараак наристе.
Экинчиси “у” болсо,
Нерсе кебез таризде. (Бала, Була)

 

Бир тамгасы “и” болсо,
Кадимки эле каалга.
“И” ордуна “е” койгун,
Унаа керек маалда. (Эшик, Эшек)

 

Акыркысы “р” болсо,
Андан малга жем берет.
“р” ордуна “л” койсо,
Адамзатка дем берет.
“н” болсо сөз чебери,
Элге-журтка эң керек. (Акыр, Акыл, Акын)

 

Төрт тамгадан турган сөз,
Эне тилде көп болот.
Төрттүн “ө”сүн өзгөртсө,
Торт деп балдар жеп коет.  (Төрт, Торт)

 

Татуулукту билдирген,
Жети тамга ушул сөз
Бабалардын таалими.
Бир тамгасын өзгөртсө,
Адамга айтчу жүүнү бош,
Алат башка маанини.  (Ынтымак, Ынтырак)

 

Үчүнчүсү “ч” болсо,
Мөмөлүү дарак.
“л” ордуна “к” койсо,
Өтө баалуу кагаз.  (Алча, Акча)

ШАРАДА

Ар бири өз алдынча сөздү түшүндүргөн эки сөздү бириктирип окуганда негизги табышмакталган сөз алынуучу оюн ыр.

Ойлоп туруп бир түстү,
Ичинде бар аласы.
Итке айтылчу бир сөздү,
Ага улап койсоңор,
Бир кайберен баласы.  (Чаар- чык)

 

Биринчиси бел боо,
Экинчиси түс.
Кураштырып окусаң,
Бир жакшы буюм
Жасаган уз.    (Кур-ак)

 

Таап туруп бир түстү,
Таш көмүргө жарактуу.
Улап койсоң бел боону,
Тоок сымал канаттуу.  (Кара-кур)

 

Кулак байлап сууну бурууда,
Колдонулчу кыртыш атына.
Сорпо атын улап койсоңор,
Кушка айланат кичик, татына.  (Чым-чык)

 

Ичкенин бир атына,
Кошуп жазсаң бир түстү.
Бир буюмду окуйсуң,
Асемдеп тарап чач күтчү. (Тар-ак)
Ысмайыл КАДЫРОВ 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *