БИЛГЕНДЕН БИЛЕЛЕГИҢ КӨП

Орус математиги, кибернетик, эсептөө техникасы менен башкаруу системасы боюнча илимпоз Виктор Михайлович Глушков 1923-жылы 24-августта Ростов-на-Донуда туулган. Донбасстагы Шахты шаарында чоңойгон. 3-класста окуп жүргөндө жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсүнө өзгөчө кызыккан. 5-класста өз схемасы боюнча радиокабылдагыч, 6-класста электр-магниттик замбирек жасап, кийинки жылы радио менен башкарылуучу автомобиль жана трамвайдын моделдерин ойлоп таап, классташтарын жана мугалимдерин таң калтырган.

8-класста экенинде техникалык жогорку окуу жайында, 10-класста университетте окутулуучу жогорку математиканын курсун үйрөнгөн. Ошол мезгилде Ата Мекендик Улуу согуш башталып, ал артиллерия окуу жайына арыз берген. Бирок көзү начарлыгынан аны кабыл албай коюшкан. 18 жашында Сталинград алдындагы эмгек фронтуна туш келген. Окоп, танкка каршы аңгектерди казышкан. Андан Донбасстагы шахтага жиберилген. Жаш шахтёр 21 жашында гана окуганга мүмкүнчүлүк алып, политехникалык институттун энергофакультетине кирип, аны 1948-жылы жана ошол эле жылы Ростов университетинин физика-математика факультетин экстерно бүткөн. Андан кийин Уралда иштеп, илимий ишин уланткан.

1956-жылы Украина ИАга иштөөгө которулган. 1958-жылы Украина ИАга корреспондент мүчө, 1961-жылы академик болуп шайланган. 1962-жылы Украина ИАда Кибернетика институтун уюштуруп, анын директору, вице-президент болуп иштеген. 1969-жылы Социалдык Эмгектин Баатыры наамы ыйгарылган. 1964-жылы СССР ИАга академик болуп шайланган. Эки жолу СССР Мамлекеттик сыйлыгынын (1968, 1977), 1964-жылы Лениндик сыйлыктын лауреаты болгон. 1962-жылдан “Кибернетика” журналына баш редакторлук кылган.

Ал илимий ишин абстрактуу жана топологиялык алгебра тармагы боюнча баштаган, кийин кибернетиканын теориялык жана колдонмо маселелерин иштеп чыгууга өткөн. Анын изилдөөлөрүнүн негизинде жаңы эсептөө техникасы пайда болгон. Цифралуу автоматтар, ЭЭМди долбоорлоону автоматташтыруу теориясы боюнча, өндүрүш процесстерин жана экономиканы башкарууда эсептөө техникасын колдонуу тармагында маанилүү ийгиликтерге жетишкен. Анын жетекчилиги менен “Днепр” ЭЭМи, “Мир” ЭЭМдердин сериясы ж.б. түзүлгөн. Инженердик эсептөөлөр үчүн кичи ЭЭМ түзүү принциптерин иштеп чыккан. Анын жетекчилиги менен конструкцияланган цифралуу автоматтар студенттерди котормочулукка үйрөтөт, композиторлорго музыкалык чыгармаларды оркестрлештирүүгө жардам берет, текстти окуйт жана эсептөө машинасына автоматтык түрдө тапшырма берет.

Глушковдун жетекчилиги менен 2 томдук “Кибернетика энциклопедиясы” (1974) чыгарылган. Ал көптөгөн чет элдик коомдордун, академиялардын да мүчөсү болгон. 1982-жылы Украина ИАсы В.М.Глушков атындагы илимий сыйлыкты белгилеген. Ал 1982-жылы 30-январда Киевде каза болгон.

Ыйсайыл КАДЫРОВ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *