«РухЭш» сыйтынын «Сен кимсиң, Аялзат» сынагында үчүнчү орунду жеңип алган макаланы окурмандарга кайрадан сунуштайбыз…
«Кудай эркекти жаратып бүткөн соң, андан да кыйын нерсени жарата алаарына көзү жетип АЯЛды жараткан».
Адела Сент-Жон
Сен кимсиң, аялзат? Мен бул суроого жооп издей баштаган убакыттан баштап, Жараткан адам баласын канчалык татаал, кызыктуу жана өзүнө окшош табышмактуу жаратканына дагы бир жолу таң калып, таң бердим. Бул таң калып, таң берүү өмүрүмдүн акырына чейин, Жаратканымдын алдына баргычакты мени менен калат болуш керек.
Элүү эки жылдык өмүр жолумда, 10 жылдык психологдук иш тажрыйбамда кандай гана аял, кыздарды жолуктурбадым! Алардын жандүйнөсүн азбы-көппү изилдегенге, түшүнгөнгө үлгүрдүм. Чындап эле, Адела Сент-Жон образдуу айткандай, Кудай оболу Адам атаны жаратып, ойлонуп отуруп, андан да сулуу, андан да назик, андан да ийкемдүү жана чыдамдуу, эркектен кызыктуу нерсе жасагысы келип, анан Аялды жараткан го! Соңунда ыраматылык, куудул Манас Бердибеков айткандай, «Ме, бир өмүр кыйналып жат!» деп эркекке карматкан окшобойбу?! Жараткан өз эмгегинин жыйынтыгын өзү да сүйүп калса керек. Себеби, ага — Аялга эркек эч качан туя алгыс эң ширин сезимди — курсагында тогуз ай бала көтөрүүнү ишенип тапшырды. Анын аркасынан дагы бир, эркек эч качан башынан өткөрө алгыс таттуу азапты — бала төрөөнү ыйгарды. Ал эми жарык жашоодогу ырахаттардын ырахаты болгон бала эмизүүдөгү ырахатты да дал ошол Аялзатка ыраа көрдү. Бул аялга болгон сүйүүнүн туу чокусу эмей эмне?
Ошондуктан, АЯЛ — сен Кудай сүйгөн жансың! Бирок сен өзүңдү өзүң сүйөсүңбү? Өз вазыйпаңды түшүнөсүңбү? Жараткандын сага болгон сүйүүсүн жана ишенимин актай аласыңбы? Мунун баары башка маселе.
Аялзаттын үй-бүлөдөгү орду ал жаралган убакыттан эле аныкталган, башкача айтканда, ал эркектин кабыргасынан жаралып жатпайбы! Эркектин бутунан эмес, тебеленди болбостугу үчүн. Эркектин башына эмес, чокусуна чыгып албастыгы үчүн. Кабыргасынан, анын-эркектин жүрөгүн коргоп жүрүү үчүн, дайыма ага жөлөк болушу үчүн, эркек дайым аны сүйүп турушу үчүн жүрөгүнүн астынан жаратып жатпайбы!
Анын орду үйдөгү «алтын ортолукту», тең салмактуулукту кармап туруу. Энелердин калыстыгы кеткен жерде жашоо тескери нукка бурулаары анык. Ырда ырдалат эмеспи: «Калыстыгы жок болсо эгер энелердин, чыгып кетмек жер шары өз огунан».
Эркек — аялзаттын табигат үчүн, жашоо үчүн өзүнөн көрө маанилүүрөк экенин түпкү аң-сезими менен туюп турат. Себеби, аял жашоону жаңылоочу, аны узартуучу. Ошондуктан, балким, эркектер аялдарды бул жашоодон кызганып, басмырлап келишкен. Байыркы Кытайда аял кишинин жандүйнөсү жок деп эсептешкен. Илгерки индустарда болсо күйөөсү өлгөн аял аны менен чогуу өлүшү керек болгон. Мусулмандарда болсо аял айдай жүзүн жаап жүрүшү керек болгон, күйөөсүнөн башка эч ким көрбөсүн үчүн. Мунун баары эбегейсиз кызганчаактык, эгоизм. Ушул орунда мен кыргыздын кызы болуп жаралганыма Жаратканга чексиз шүгүрчүлүк келтиремин. Себеби, кыргызда аялзатын жер менен жексен кылчу мындай үрп-адаттар, жөнү жок жоруктар болгон эмес. Кыргыз аял эзелтеден эле эркин, айдай жүзүн никап менен чүмбөттөгөн эмес. Бирок ошол эле учурда аялзаттын ички жана тышкы жазылбаган, жандүйнө туюму менен туюлчу закондорун бузган эмес. Жыйырманчы кылымда жашап өткөн үлкөн индус мистиги, даанышманы, философу Ражниш Ошо мындай деген экен: «Аял эркин болбогон жерде, эркектер да толугу менен чындап эркин боло албайт. Себеби, алар бир эле тыйындын эки бети».
Дагы бир байыркы индустарда философиялык даанышмандыктын билим булагы болгон «Упанишада» да жаңы үй-бүлө курган жубайлар үчүн абдан таң кала турган осуяттар айтылган. Жаш келинге карата мындай сөздөр айтылат дейт:
«Биздин сага кааларыбыз — сен он баланын энеси болгун, ал эми күйөөң сенин он биринчи балаң болсун. Күйөөң сенин балаңа айланмайынча, сен ага татыктуу аял боло албайсың!»
Чындыгында өтө таң калыштуу сөздөр. Бул сөздөрдүн түп-тамырын психология илими мындайча түшүндүрөт: ар бир эркек аялынан апасынын касиеттерин издейт, ошол эле учурда ар бир кыз да күйөөсүнөн атасынын касиеттерин издейт. Ал эми өзүбүздүн акылман кыргызда деле бактылуу эркектердин өзүлөрүнүн ары маашырланып, ары какшыкташып айтып калчу сөздөрү бар эмеспи: «Элүүдөн ашкан соң аялың апаңдай болуп калат» деген. Дагы кайталайм, бул сөздү бактысыз эркек айта албайт, бул бактылуу эркектин сөзү. Себеби, бул үй-бүлөдө аялзат өз ордун тапкан. Анын ушул үйдүн уюткусу экенин бардыгы, эркеги баш болуп таң алышкан. Бул үйдөгү аялдын мээрими, сүйүүсү чексиз. Ошол сүйүүгө сугарылган эркек гана аялдын жашоодогу орду эркектикинен бийик жана ыйык экенин коркпой тан алат. Мындан бул эркектин намыс-баркы өссө өсөт, бирок төмөндөбөйт. Бул чыныгы эрдиктин белгиси.
Сен ким экениңди бир аз болсо да аңдадыңбы, АЯЛЗАТ?!.
Кыргызда аялзатына берилчү дагы бир наам бар. Бул жатыны таза деген наам. Бул сөз балдары акыл-эстүү, намыстуу, адамдык касиеттери бийик болгон аялдарга карата айтылат. Жатын — аялдын денесиндеги негизги, эч нерсеге салыштыргыс дене мүчөсү. Анда жашоо пайда болот, уланат. Ал жашоонун дарбазасы! Мына дагы бир аялды ыйык кылган нерсе. Мен жөн жерден жатын жөнүндө сөз баштаган жокмун. Жатын жөнүндө даанышман кыргыздын айткан сөзүн азыркы мезгилде перинаталдык психология илими да далилдеп отурат. Кабары жоктор үчүн маалымат: перинаталдык психология бул — төрөлө элек жана жаңы эле жарык дүйнөгө келген наристенин психологиясын, жандүйнөсүн изилдеп үйрөнчү илим. Ошол илим эненин жатыны менен баланын келечегинин байланышын үйрөнгөндө өтө кызыктуу нерселерди аныктаган. Эки сөзсүз, далил талап кылбай турган аксиоманы аныктаган:
• түйүлдүктүн психологиялык жашоосу бар экенин;
• наристе төрөлгөндөн кийин да көпкө чейин түйүлдүк маалындагы эс-тутуму менен жашай тургандыгын.
Дагы эле ушул перинаталдык психологиянын аныкташынча, болочок эненин психологиялык сезимдери баланын түпкү аң-сезиминин түптөлүшүнө негиз болот экен. Эненин ичинде жаткан болочок адамдын психикалык жана психологиялык негизи, жашоого болгон мамилесинин түптөлүшү ушул жатындын ичинен башталаарын дүйнө окумуштуулары эчак эле аныкташкан. Эгер болочок эне өзүн басмырлангандай, таштандыдай жана башка жаман сезимдер менен жашаса, бала да төрөлгөндөн кийин ошондой тагдырга кабылышы толук ыктымал. Мисалы, эгер эне боюндагы баласын каалабаган болсо, бул сезим баланын психикасын түйүлдүк маалында эле жабырлаганга үлгүрөт.
А сен өзүң ыйыктыгыңды билесиңби, аялзат? Билсең бул өтө чоң бакыт жана өтө чоң жоопкерчилик! Бул бүт адамзаттын келечегинин астындагы жоопкерчилик! Адамзат таза болушу үчүн сенин жандүйнөң, сенин жатының таза болушу керек!
Эми бүгүнкү күндөгү социалдык турмуш жүгү эмне себептен аялзаттын мойнуна көбүрөөк жүктөлүп калууда деген суроого жооп издеп көрөлү. Бул суроого жооп табуу үчүн дагы деле болсо «чыныгы аял ким» деген суроого жооп издешибиз керек. Себеби ар ким өз алына жараша гана жүктү көтөрө алат. Демек, аял көтөрө алганы үчүн ошол биз айтып жаткан турмуш жүгү ага жүктөлүүдө. Мен бул көрүнүштү туура эмес деп айта албаймын. Жашоонун биздин акыл, аң-сезимибиз түшүнө албаган мыйзамдары бар. Ошол мыйзамдардын бири кайсы бир учурда коомдо эркектер алсыз болуп калганда ошол доордун жүгүн, ошол үй-бүлөнүн жүгүн аялдар өз мойнуна алышат. Бул жүктү чыныгы аялдар гана көтөрө алышат. Чыныгы аял бул — дүйнөдөгү эң кымбат табылга! Бул өтө күчтүү адам. Бирок ал күчтүүлүгүн көрсөтпөйт. Тескерисинче, жанындагы эркегин күчтүү кылып көрсөтөт. Чыныгы аял — ал митайым эмес! Ал өзүнүн жакшы экенин билет, өзүнө ишенет. Ошондуктан митайымдык ал үчүн пастык болуп эсептелет. Социумдун жүгүн көтөрө алган аял — даанышман зат. Ал өз эркегинин наамын көккө көтөрөт. Эркегинен кыйын экенин эч качан көрсөтпөйт. Өзүнүн эң туура ойлорун жана чечимдерин эркектики кылып жарыялайт. Себеби мындай чыныгы аялдын жанында чыныгы эркек гана болууга тийиш.
Ал эми XXI кылымдын аялдары күчтүү болгонго аракет кыла башташты. Алар билимдүүлүк, иш билгилик жагынан эркектер менен теңтайлаш болгонго жетишти. Азыркы замандын аялы — жөнөкөй эне, жубай, карындаш, курбу болуп гана калбай, ошону менен бирге илимдүү, билимдүү, көрөгөч инсан экенин турмуштун ар жагынан көрсөтө алды.
Аалымдардын аныкташынча, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн экономикасынын өсүшүндө аялдардын орду чоң болот экен. Азыркы доордун аялы — жаратман. Ал экономикада да, маданиятта да, спортто да, илим-билим берүүдө да, медицинада да, жашоонун бардык тармагында өз салымын кошуп жатат.
Дүйнө өзгөрдү, анда аялдардын өсүп-өнүгүүсү үчүн шарттар көбөйдү. Аялдар жогорку билимдүү болуп жатышат. Баарыбызга маалым, дүйнөдө аялдардын саны эркектерден көп. Демек, билимдүү аял бул — билимдүү улут! Билимдүү аял балдарына эркектерге караганда көбүрөк таасир көрсөтөт. Андан сырткары, билимдүү аялдар өзү жашаган коомдун эң маанилүү көйгөйлөрүн чечип жатышат. Мунун жаман жагы, биринчи орунга материалдык жетишкендик коюлуп, балдар, алардын жандүйнөсү артка түртүлүп калууда.
Дагы ойлонтчу нерсе, азыркы замандын аялдары финансылык көзкарандысыз болууга умтулууда. Ошентип билинбей отуруп эркектердин ордун ээлей баштады. Ал эми бул акыбал аялды көп психологиялык жана физикалык жактан жабырланууга дуушар кылууда.
Демек, азыркы күндүн аялзаты эркектин алсыз, тескери жагы эмес, эркек менен теңата, анын карама каршы жагы болуп калды. Аял азыр сыйлуу, эркин, келечектеги орду, пландары бар зат. Анын эркектердикиндей эле улуу ойлору, максаттары бар. Ал эркектей эле жүктү көтөрө алат. Кээ бир учурларда психологиялык жактан эркектерден күчтүү. Бир акылман айткан экен: «Адам болуу деген көп нерсени түшүндүрөт. Ал эми аял болуу деген андан да көптү» деп.
Жыйынтык, демек коомдун жүгүн эркектер менен тең көтөрүү азыркы аялзат үчүн учурдун талабы. Бирок анын назик зат экенин өзү унуткан чакта да ошол коомдун эркектери унутпоолору керекпи деймин!
Мен бул сонун теманы доорубуздун улуу инсандарынын бири, кыргыз эл жазуучусу Султан Раев менен болгон маек менен аяктоону чечтим.
Мен: Султан агай, сиз үчүн аял бул — ким?
Султан агай: Аял бул — аалам, ансыз аалам да жок. Аялды эне, карындаш, жубай жана башка деп атоо анын чыныгы маңызын айтып бере албайт.
Мен: Анда эркек ким?
Султан агай: Ошол ааламдын кучагынан жаралган, аны сүйгөн, ал үчүн баарына даяр турган, кээде ага күлкү, бакыт, махабат, кээде жан шерик, кээде аялдын сүйүүсүн баалай албаган, аны азапка салган, анын баркын билбеген, кай жактан чыгып, кайдан пайда болгонун билбей калган пенде. Эркектер бул дүйнөдө аял бар экенин билсе, туйса, жер бетинде азап да, ал гана эмес, согуш да, көз жаш да болмок эмес. Эркектин эркектиги аялга болгон мамилесинен билинет.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *