БИЛГЕНДЕН БИЛЕЛЕГИҢ КӨП
Итальян математиги Жероламо Кардано 1501-жылы 24-сентябрда туулган. 16 жашында Павия университетине өткөн. Абдан жакшы окуп, студент кезинде эле студенттерге лекция окуган. Университетти бүтөрү менен ага ректор болуп дайындалган. Ал орунда көпкө иштебестен провинцияга кетип, ал жерде мыкты дарыгер катары белгилүү болгон.
Өтө кедейчиликте жашагандыктан ар кандай окуу китептерин, кийин трактаттарын жаза баштаган. Трактаттары абдан кызыктуу жазылгандыктан, Карданону ойчул, математик, ойлоп чыгаруучу катары баалай башташат. Ал математикага да, астрологияга да кызыккан. Астрологияга кызыгып, гороскоп түзгөндүгү үчүн түрмөгө да камалган. Кийинчерээк Рим папасынын кол алдында астролог катары иштеген.
Кардано өзүнүн “Улуу өнөр же алгебранын эрежелери жөнүндө” деген китебин жазып жүргөн мезгилде Тарталья менен таанышат. Тартальядан куб теңдемени чыгаруунун жолун сурап, ал кезге чейин Тартальяга гана белгилүү болгон сырды билип алат да, өзүнүн 1545-жылы чыккан китебине киргизет.
Бирок бул эмгегинде куб теңдеменин чыгарылышы Тартальяга таандык экендигин танган эмес. Ошондой болсо да куб теңдемени чыгаруу формуласы азыр да Карданонун ысмы менен аталат. Андан сырткары Кардано автомобиль, тракторлордун баарыбызга белгилүү болгон Кардано валын, деңиз компасы илинүүчү Кардано асмасын ойлоп тапкан. Алар азыркыга чейин кеңири колдонулууда.
Кардано өзүнүн өлөр күнүн алдын ала айтып, ал күнү өлбөй калгандыктан өзүнүн астрологдук даңкын сактоо үчүн өзүн өзү 1576-ж. 21-сентябрда өлтүргөнү уламыш катары айтылат.
Ысмайыл КАДЫРОВ

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *