БИЛГЕНДЕН БИЛЕЛЕГИҢ КӨП

Орус математиги Софья Васильевна Ковалевская 1850-жылы 15-январда Москвада артиллерия полковнигинин үй-бүлөсүндө туулган. Ал мезгилде кыздар билим алууга укуксуз болгондуктан, алгачкы билимди үйүнөн алган.

Софья 8 жашында ата-энеси үйүн ремонттоп, ал жашаган бөлмөнүн бетине обой жетпей калып, анын ордуна М.В.Остроградскийдин китебинин барактарын чапташкан. Ошентип, анын математика менен таанышуусу башталган. 15 жашынан тартып жогорку математиканы үйрөнгөн.

1868-жылы ошол кездеги жаш илимпоз-палеонтолог жана геолог В.О.Ковалевскийге (1842-1883) турмушка чыккан. 1869-жылы күйөөсү менен Германияга келген. Берлинде Вейерштрасстын (1815-1897) жетекчилиги менен 4 жыл иштеген. 1874-жылы Гёттинген университетинде Ковалевскаяга философия доктору деген илимий наам берилген. Ошол кездеги шарт боюнча аялдарга болгон мамиле өтө эле оор болгон. Ошондуктан анын иштешине көп тоскоолдуктар жаралган.

1874-жылы Россияга кайтып келген, бирок ишке алышкан эмес. 1881-жылы Берлинге, андан Парижге, 1883-жылы кайра Россияга келген. 1883-жылы Швецияга барып, Стокгольм университетинде сабак бере баштаган, 1884-жылы профессор наамы берилген. Бул профессор наамын алган 1-орус аялы эле. Ал жерде 8 жыл иштеп илимий жана адабий чыгармачылыгын өркүндөткөн.

Ковалевская негизинен математикалык анализ, механика жана астрономия боюнча илимге салым кошкон. Ал жазуучу катары да белгилүү болуп, 1884-жылы “Нигилистика”, “Бакыт үчүн күрөш” ж.б. адабий чыгармаларды, публицистикаларды жазган..

1889-жылы П.Л.Чебышевдин демилгеси менен Петербург ИАга корреспондент мүчө болуп шайланган. С.Ковалевская аялдар арасынан чыккан дүйнөдө биринчи математика профессору, корреспондент мүчө болуп эсептелет. С.Ковалевская 1891-жылы 10-февралда өпкөсүнө суук тийүүдөн Стокгольмдо каза болгон.

Ысмайыл КАДЫРОВ

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *