РЕДАКТОР МУСАЕВ

Табият ыроологон шыгы менен басма сөздө иштеп, жүрө-жүрө агездеги баш гезит болгон «Советтик Кыргызстандын» Нарын обулусу боюнча өз кабарчылыгына жетип, Тянь-Шандын түтүнүн түрө кыдырып, элдин да, жердин да шартына каныгып, жөө турмушка жедеп бышып алган неме кайран ЦКнын «кан-жин» агызып кирип турган маалында анын көздөй гезитинин сүрсөөлөтүнө таянып, таянганда да мыктап таянып, колхоз башкармасынан тартып райкомдун катчысына чейин түгүн чыгара үшүн алып, мезгил каякка жалт берсе жалт берген жагына жабышып, тоголонсо кошо тоголонуп, таскактаса кошо таскактап, уруп-согуп фельетон жазып, уруп-согуп макала жазып, жазганынан эмес, чыкканынан ырахат алып, бирок замандын түпкү маңызын түшүнүүгө келгенде такыр эле тоң моюндук кылып, көпчүлүк кыргыздардай эле өз алдынча окуп-чокугандан, жаңылык издегенден жаа бою качып, өзү айткандай «ойдо жок жерден» облгезитке редактор болуп калган Дүйшөнбай Мусаев жөнүндө, мейли аны башкалар кандай деп айтпасын, жүрөгүндө адамга кылдай арамдыгы жок, согор-сокмоксон болуп турган желге эмес, шамалга окшогон, күйөр-күймөксөн болуп турган отко эмес, өрткө окшогон, өр тартып бараткан жашына карабастан ойдо жок иштерди жасап жибермей оёндугу бар, айтпачу сөздөрдү айтып жибермей алгырлыгы бар, бөйрөгүн күнгө кактап жаткан көлчүктүн бырынчырынын чыгарып жиберген шок баланын ташына окшогон, өзү да баладай тентек, баладай таза киши катары өмүр бою эсимде калды.
* * *
Мусаев азыркыдай урук-туугандын учетун ала элек ошол кезде эле Ормон хандын тукуму экенине сыймыктанчу. Илгери кыргыздар да башкаларды туурап орозо кармап, анысы айланып олтуруп жай чилдеге туш келип, жайдын ысыгы менен узагына чыдай албай кыйналган эл: «Орозону жылдырып бериңиз» – деп Ормонго кайрылганда:
– Орозо кышында кармалсын!–деп орозону өзү эле кыш мезгилине котортуп салганын ушул кезде да аңыз кылып айтып жүргөндөр бар. Мусаев да бабасы Ормондон кем эмес көк жалдардын бири болчу.

НАРЫНГА КЕЛГЕНДЕ
КМУну бүткөндөн кийин шаардын гезиттеринде иштеп калсам деген тилегимден эч нерсе чыкпады. Жадагалса корректорлукка да алышпады. Бир-эки күндөй бозала боло түшүп жазылдым да, дипломду чөнтөккө урган бойдон, кайдасың Нарын деп, киндик кан тамган жерге жөнөп кеттим.
Обулустук редакцияга эртеси келдим. Короонун күн түшкөн бетинде төрт-беш киши чылым чегип турган экен. Салам айткыча болбой эле чачын чалкасынан таштап койгон, мурдунун жылгасынан көк тамыры көрүнгөн, тунук көз айнекчен кызгылт сары киши тобунан озунуп, сөөмөйү менен мени мээлеп, ыкшып коё берди:
– Тетиги немени карасаңар, телтейип темир тагынып келатканын?..
Күлө турган эчтеке таппай, эми таап алышкансып, жанындагыларынын да жаагы ачыла берди. Көз айнекчен сары, ошол шаардын майда чымындууларына кадыресе таасири бар, өзү да аңгеме жаза коюп, облгезитке тынбай жарыялай калып жүргөн, партшколду бүтүрүп, аспирантурада да окуп жаткан, нарындыктар үчүн бир топ эле билимдүү деп эсептелген, редактордун орун басары Асанкадыр Эсенканов эле. Ал менин жакамдагы университеттин значогуна күлүп жатыптыр. Шылдыңды унчукпай көтөрүп, Дүйшөнбайды сурадым. Обкомдун саясый агартуу үйүндөгү жыйналышта экендигин айтышты.

«МЕНИ АЙТТЫ» – ДЕП ИШТЕЙ БЕР
Мен барганда жыйындан жаңы эле тарап, чыгып келаткан экен. Ошол кезде өңчөй чоңдор гана кие турган адими шляпачан, кара сур плащ, чарчы бойлуу, ак саргыл кишинин маңдайында турдум. Эмнегедир ушул адам канчалык чыштай кийинип алса дагы, менин көзүмө чогулуш үчүн эле атайылап бирөө зордоп кийгизгенсип, кийгенде да өзүнүкүн эмес, бөлөк бирөөнүкүн кийип алгансып, муунта байланган галстуктан бошоналбай аткансып сезилип кетти. Анан күтүлбөгөн жерден:
– Иттин каргысындай болгон энеңди урайындыкы!–деди да, мойнундагы галстугун ой-боюна койбой чечип алып, чөнтөгүнө урду.
Анан мени тиктеп:
– Ии, жол болсун баатыр?– деди.
– Сизде орун болсо ишке орношоюн дедим эле.
– О, ромбигиң бар турбайбы. Ромбигиң бурамабы же төөнөгүчпү?– деди, жакамдагы значокту суктануу менен карап.
– Бурама,–дедим.
– Мыктысын беришкен экен, мыкты бүткөнсүң го?–деди да: – Ким жиберди?–деп кошумчалады.
– Эч ким жиберген жок. Өзүм келдим.
– Фамилияң ким?
– Дүйшеев.
– Деги эле… Жаман иттин аты— Бөрүбасар… Совмин Дүйшеевдин бирдемелеринен болсоң темселеп мага келет белең, түз эле обкомдон түшө калбайт белең. Баса, көк жалдардын баары шаарда калчу эле, эмне үчүн шаарда калган жоксуң? – деди.
– Таанышым жок, эч ким албай койду,–дедим.
– Эч ким албаса мен алам, бар, Сагын Жуматаев деген ответсекретарь бар, ошого мени айтты деп приказ чыгартып иштей бер, – деп басып кетти.

БУЛ ЭМНЕ ДЕГЕН КИШИ?
Ошентип, ишке баш-отум менен кирип, тытынып макала жазып, басмакананын кара боёк сиңген үстөлүндө үргүлөп гезит чыгарып, редакциянын турмушуна билинбей аралашып кеттим. Ички иштерибиздин баары эле редактордун эки орун басарлары аркылуу бүткөндүктөн, Дүйшөнбай Мусаев деген кандай киши экенин, ким деген киши экенин билүүгө такыр эле буямам жетпей жүрдү. Анан калса качан көрсөң эле, ак «Волгасын» алкынтып, «обком ополдомоч кылып койду» деп эле аягы сай таппай турчу. Кокус командировкасы түгөй түшсө же редакцияны сагынып калабы, же карамагында канча киши барынын эсеп-кысабын алып коёюн дейби, түтөктөтүп эле планерка өткөрүп жатып калчу. Анын ким экендиги ошондо чындап билинер эле.

БИРИНЧИ ЧОГУЛУШ ЖЕ КАТЫНДЫН КАТЫ
Мусаев планерканы адегенде өзү төрдөн орун алып, эки тарабына эки орун басарын, жанына жооптуу катчысын жайгаштырып алып, анан корректорлорду, айныкейи кармаса машбюродогу машинисткалары менен уборщица катындардан бери жыйып келип өтөр эле.
Бир жолу:
– Жолдоштор! Маселе өтө опурталдуу, республиканын атактуу чабаны, жүзүнө 198ден төл алган Совет Сакыбаевдин катынынан кат түштү,– деп сөзүн баштады да, күбүрөп окуп келатып эле: – Оңбогон катын, өзү чабандын катыны болуп туруп, катты орусча жазганы эмнеси, ме түшүндүрүп берчи? – деп жооптуу катчыга сунду.
Кат чын эле орусча жазылыптыр. Анда «Дүйшеев деген кабарчыңар келип, биздин төлдүн төрт жылдык орточо көрсөткүчүн төмөндөтүп гезитке жазган, фактыны «искажать» эткен, ошон үчүн кабарчыга чара көрүүңүздү сурайбыз?» деген мааниде экен. О, агезде чабандар «кутуруп», Совет өкмөтүнө кудайдын балдарындай эле эркелеп, «тү» деген түкүрүктөрү жерге түшпөй, айткан-дегендери эки болбой турган чагы.
Аты-жөнүм аталары менен ошол кездин эрежеси боюнча ордумдан турдум. Мен Сакыбаевдин короосуна барбаганымды, редакциянын тапшырмасы менен Кочкор райкомунун 1-секретары, Социалисттик Эмгектин Баатыры Корчубек Акназаровго кирип, анын макаласын уюштуруп келгенимди, Сакыбаевдин катыны айткан цифраларды биринчинин өзүнөн, «Труд» гезитине даярдатып жаткан макаласынын бир «копиясын» алганымды, ал боюнча далилдерим да бар экенин айткан сөздөрүм суу кечпей калды.
Мусаев омуроолоп кирди:
– Мойнуңа ал, – деди.
– Албайм, – дедим.
– Эй, бул жөн кат эмес, катындын каты, анын үстүнө орусча жазылган кат, алгын! – деди.
– Албайм, – дедим.
– Азыр эле алдырабыз, – деди да, жооптуу катчыга:
– Жаз, тезинен сөгүш жаза сал! – деди. Жооптуу катчы сөгүш жазчу «книгасын» такай ала жүрчү эле, барактай салып:
– Мунун сөгүшү бар экен, жакында эле берипбиз, – деп шаабайы сууй түштү.
– Дагы бирди жаз! – деди Мусаев.
– Законго ылайык келбейт ко? – деп кеткенчиктеди жооптуу катчы.
– Келет. Эки сөгүштү катары менен жаз, эсине жакшылап келсин! Анан «сөгүш берилди» деген кагаз даярдап, мага берип кой, Кочкорго барганда Сакыбаевдин катынына берип койгудай болоюн, маселеси катуу каралды? – деп кийинки маселеге өтүп кетти.
Планерка бүтүп, чыгып баратканыбызда:
– Шайлообек, коё турчу? – деп мени токтотуп алып: – Октябрь майрамы жакындап келатканын билесиңби? Энесин урайын, сөгүшүңдү ошондо алып салам, – деп койду.
Ошондон көп өтпөй Кочкор тараптан келип калган кимдир бирөөнөн Сакыбаевдин бээси эгиз кулун тууганын угуп алып, «Кызыктар дүйнөсү» дегенге маалымдап жибердим. Демейдегидей эле планерка өтүп жаткан.
– Дүйшеев, бу сен оңбогурсуң го дейм ыя? – деп калды Дүйшөнбай, колундагы «Нарын правдасынын» жаңы санын калдайтып ачып алган калыбында. Ал өз гезитин окуганды, өзгөчө өзү жазгандарын окуганды аябай жакшы көрчү: – Сакыбаевдин катыны: «Кабарчыңыздын катыгын берип коюңуз Дүйшөнбай Мусаевич!» – деп кат менен сени согуп атса, сен кайра бу менин сүйүп окуган рубрикама анын бээсин мактап жазганың кандай? Болду, болду, козу бышары менен командировка ал, Сакыбаевдин короосуна барып, бир козусун жедирип келейин,– деп чечекейи чеч боло түштү.

«СЕЙРЕК ТАЛАНТТАРДЫ БАЙКАБАЙТ ЭКЕНСИҢЕР»
Дагы бир жолу гезитибиздин адабият бөлүмүн тейлеген Аскарбек Мамбетов деген жигитти тургузду.
– Сен адабиятта сейрек кездешкен, айылдык чыгаан таланттарды такыр эле байкабайт экенсиң. Көрө албастыгың деле жоктой көрүндүң эле, билбейм эмне болуп атканыңды. Байкадыңбы, акыркы жылдары Кочкор өрөөнүндө бир жаркын талант пайда болду. Азыр Кочкордун эли бүт эле ошону кеп кылып жүрөт. Эми ал түгөнгүрдүн тилинин тикенин айтпа. Бу Нарын чөлкөмүндө Нинакандан кийинки эле ошолбу деп ойлоп калдым. Эл айтып атса ишенет экенсиң да. Ме, карап көрчү? Талант уялчаак болот эмеспи, бечара мага жолуккандан аябай уялып, бирөөлөр аркылуу келди деп угуп, ошондо да өзү даап бералбай, самоор кайнатып жүргөн келинден берип жибериптир,– деп ак баракка машинкаланган калың кол жазманы Аскарбекке сунду.
Кудай кылбасын, анан көп өтпөйле сандан-санга Мусаев деген ат менен ырлар жайнап чыга баштады. Көрсө, Мусаев мактаган «айылдык акын» Кочкордун бир совхозунун көп тираждуу гезитинин редактору болуп иштеп жүргөн Дүйшөнбайдын карачечекей бир тууган иниси экен.

«КЕЛ, БАШЫҢДЫ ЖАЗЫП БЕРЕЙИН?»
Дагы бир жолу планеркада олтурабыз. Дүйшөнбайдын кара телефону «чыр» дей түштү. Алды. Анан угуп туруп:
– И, кайран эр… Мени кой… Өзүң кандай? Кечээ өлөсүң десек болбой сого бердиң эле, оңбой калыптырсыңбы? Анан дегеле адамдан башкача ичет экенсиң, өлөрүңө карабай. Акыркысын алба, жантаслим болосуң деп жакшы эле айттым эле го. Кел эми, башыңды жазып берейин? – деп трубканы койду да бизге: – Облустун прокурору,– деп койду.
Тышка чыкканда эстеп алып күлүп атсак, редакциянын алдына кара «Волга» келип токтоп, ичинен жакасына прокурордун петлицасын тагынган салык курсак, узун бойлуу, жоон кара киши айткан саламыбызга алик албай кирип кетти. «Баш жазганы баратасың да» – деп ойлодук.

«КИМИБИЗ МУРДА САЛАМ БЕРЕР ЭКЕНБИЗ?»
Мусаев ушак-айың болуп кетеби, сөз болуп кетеби деп такыр сактанчу эмес. Дейм дегенин деп, айтам дегенин айта берчү. Күндөгүдөй обком тарапка кеткен. Келип эле планеркага чакырды. Чакырды да:
– Жанагы жембаштыкка окшогон кара немеңер бар экен, салам береби десем тим эле кытай сүткорундай кырданат, мен да салам бербей кырданып атам, кимибиз мурда салам берер экенбиз? – деп калды.
– Ким, ким?– деп сурап жиберишти орун басарлары.
– Жанагы шаардын биринчисичи?– деди.
Үн-сөз дебей туруп калышты. О, ал кезде Кудай кылбасын, партиянын арааны жүрүп турган кези. Нарын шааркоомунун 1-секретары Жуман Акималиевдин арааны андан эки эсе жүрүп, анын атын укканда ыйлаган бала сооронуп, Матендин атын уккандай эле нарындык чоңдордун сийдиги булут айланып кетчү.
Эшикке чыкканда «бу Мусаев дегениң өлө албай жүргөн неме го» дегендер да болду. Таң калгандар да болду. Жүрө-жүрө унутуп да калдык. Мусаев унутпаптыр. Дагы бир планеркада өзү баштады:
– Эй, гезитти коё туруп бери карабайсыңарбы, баягы немеңер өзү салам берип калыптыр, болду-болбоду менин каяктан келгенимди укса керек,– деди.

«БИЛГЕНИҢЕРДИ КЫЛЫП АЛГЫЛА!»
Көп өтпөй отпускага чыгып, эс алып келди. Адаттагыдай планеркага кирдик. Үстөлдө маңдай-тескей эки орун басары, жанында жооптуу катчысы. Көзүбүзгө редактордун оң жак, сол жагына жыйылып коюлган каттар урунду. Оң тарабындагы каттардын бийиктиги Мусаевдин олтурган бою менен тең болуп турат.
– Каттарды карап чыктым,– деп баштады сөзүн, – мынабу менин боюм менен тең болуп турган каттардын баары жалаң Кочкордон, менин Родинамдан келген экен. Дүйшөнбай өзү келгенде чыгарып алсын деп атайылап алдыма жыйып койгонуңар көрүнүп турат. Мына ушунун бирин калтырбай чыгартам, жарабагандарын так өзүңөргө иштетип туруп чыгартам. Билгениңерди кылып алгыла! – деп кат маселесин бүттү да, жооптуу катчыга кайрылып: – Мен жокто мына бул экөө кандай иштеди? – деди орун басарлары Мамбеталиев менен Эсенкановду көрсөтүп.
– Жакшы эле, – деди.
– Ичип итчилик кылган жокпу?
– Жок, – деди Сагын Жуматаев эрдин жаланып.
Мамбеталиев Сулайман 1-орун басар болучу. Бир караганда атактуу киноактер Леоновго түспөлдөшө түшкөн акылдуу киши эле, иччү эмес.
– Эми мунусуна айла жок. Чоң философ, наркта жок илимпоз эмеспи, – деди Эсенканов жакты жаңсап, – ал эми мына мунуң, «ичпейм, ичпейм» деп коюп, шампан көргөзүп койсоң, тим эле шампалаңдап түбүнө түшүп кетчү эле, – деди Мамбеталиевди карап.
Анан дубалды бойлой олтурган биз жакка көзүн таштап:
– Карасаңар тигилерди, жалаң бир катарга тизилип алышканын жоголуп кетчүдөй, – деди.
Чын эле сүйлөшүп алгансып, редакцияда иштеген ат-башылыктардын баары бир катарга отуруп калган экенбиз.

«АНДА-САНДА КИРИП ШЫБЫРАП ТУРЧУ ЭЛЕҢ…»
Планерканын башталганына беш-он мүнөттөй болуп калган эле.
– Айыл чарба бөлүмүнүн башчысы кана?–деди.
– Азыр эле жүргөн, – дедик. Аңгыча бөлүм башчы да кирип келип, редактордон кечирим сурап туруп калды.
– И, сени кайсы кара теке сүзүп кечигип жүрөсүң?
–Партвзнос төлөйбүз деп кишилер келип калып, ошону алып аттым эле…
–Анда-санда кирип, бирдемелерди шыбырап турчу элең, акыркы күндөрү шыбырабай да кеттиң, – деди.
Бөлүм башчы кара жигит эле, кара киши кызарганда кочкулкүрөң болуп кетет экен. Аңгыча Мусаевдин телефону «чыр» деп калды.
– Бере албайм, – деди Мусаев, билсеңер гезит кызматкерлерин согуш учурунда да фронтко алган эмес, бере албайм, берсем бир уборщица катыным бар, ошону берем, ошого чөп жыйнатып алгыла. Анын үстүнө биз деген обкомдун органы болобуз, а жанагы облисполкомдуку деген жазуу жөн эле формальный нерсе, биз Матен Сыдыковичке гана баш иебиз, – деп телефонду койду да: – Облисполкомдун председатели Кеңеш Мырзабекович, – деп койду.

ЭР ЭЛЕ
Мусаев бизди командировкага чанда эле чыгарбаса, шатырап эле өзү жөнөп берчү.
– Абал катуу, фронттогудай! Матен Сыдыкович, чөмөлөнүн түбүнө түнөгүлө деп атат,– деп эле Чаекти көздөй чапкылап кетчү. Барбай калган учурларынын биринде кадыресе сүр көргөзүп, басмакананын ичин аралап, кам көрүп жибере тургансып цехтин ал-абалын сурамжылап, кай бирде биз олтурган кабинеттерге да башбага калчу. – И, кайрандар, төшөлүп гана иштеп аткан экенсиңер э? Өкмөт деген ар бириңерге телефонду ошон үчүн коюп берген. Силер командировкага чыкканда эле: «Мегой?» – деп суутуп туруптурбу, же ЦКнын гезитинин кабарчысы болбосоңор, фактыны телефондон алганга каныккыла, илгери биз деле ошентип, телефондон алып, кааласак үзүктөй очерк, кааласак фельетон жазып калем кайрачубуз. Жанагы тышы кызыл күбөлүк деген кабарчынын бактысы. Төшүнө «пресса» деп оюп жаздырып, алтындын буусуна жалатып алгыла, дүкөнчүлөрдү каратып туруп сууруп алганда жүрөгү кабынан ыргып кеткидей болсун,– деп чыгып кетчү.
Көрсө, ары-бери тынбай жүрө берип, талаа-түзгө жедеп көнүп алган неме, командировкага деген акчаны жалгыз өзү эле оор топондоп салчу экен. Колу бошой калса эле «жылт» берчү. Ал расмий жыйындарга катышканды жактырбаган менен облгезиттин башкы редактору катары, обкомдун мүчөсү катары расмий жыйналыштарга барбай да коё алчу эмес…

МАТЕНДИН «КАН СОРГОНУ»
– Бүйрө (бюро дегени) катуу өттү! – деп келди обкомдун жыйына катышып келген күндөрдүн биринде.
Тянь-Шандын маселеси каралып бүтүп, кезек Ат-Башы районуна жетип калган эле. Матекең (обкомдун 1-катчысы Матен Сыдыков) адатынча бирөөнүн канын соро баштады. Кудай бетин көрсөтпөй кал, соруп атат, соруп атат… Курган неменин сөөгү бир бөлөк, эти бир бөлөк бөлүнүп эле шалактап ажырай баштады. Аңгыча арт жактан «баа» деген үн чыкты. Карай салсак, Ат-Башынын кара зоотехниги карагай кулагандай кулап түшүп, башкармасы башынан, парторгу бутунан көтөрүп чыгып баратыптыр. Ошентип бул жолу Ат-Башынын маселеси каралбай калды, – деди.

«КИМИҢЕР БИРИНЧИ ЧАКЫРДЫҢАР?»
Ар бир эле редакцияда жөндөм-шыгы анча болбогон менен «башка жагы», тагыраак айтканда, айла-амалы менен жан баккан кызматкерлер болбой койбойт. Андайлар адегенде эле башкы редактордун ичи-койнуна кирип, жагынып алып жашай берет. Бизде да бар эле. Кечинде кетип, эртеси келсек, баягы жигитибиз бакылдап бөлүм башкарып калыптыр. Сыртта турган элек.
– Бул кантип бөлүм башчылыкка көтөрүлүп кетти, – деп таң калып, эсиңер ооп сурай албай турганыңарды сезип турам, – деди Мусаев: – Мунуңар тим эле самын таштай тайгаланып, мөлтүлдөп турат экен, чиркин! Бутуңдун учу тийип-тиелекте эле алып жөнөйт экен, далайды чалактай чаап, астын-үстүн кылган эме адегенде ойлоду окшойт: «Мусаев дегенди заматта чалкасынан чабам» – деп, бу шордуу Мусаевдин таманында да тиш бар экенин билди дейсиңерби, жонун тосо берери менен далысына тырмагымды матырып, айкарасынан сала коюп, төшүнө миндим эле даана эр экен, жата калып жалбарып жиберди. «Машинеме бир дөңгөлөк керек баатыр» – десем, эки дөңгөлөк таап жетип келди. Анан эч кимиңер чакыралекте Ак-Сайдын топозунун килкилдеген этин салып, мени үйүнө биринчи чакырган да ушул болду. Кана, көзүмдү тике карап айта аласыңарбы? Кимиңер даап, мени ушинтип үйүңөргө чакыра алдыңар. Ушунусу менен эле бул өзүнүн даяр бөлүм башчы экенин далилдеп салбадыбы, – деди.

УКМУШ ДОКЛАД
Дагы бир жолу обкомго кетип, тез эле кайра келди. Жыйналышка чогулдук. Адатынча эч кимди калтырбай жыйнап алгандан кийин:
– Сулуу катын кана? Бир балээ кылып ийген жок белеңер? – деп калды.
–Машинка басып атат, гезиттин материалдарын, – деди жооптуу катчы.
–Анан деле басат, чакыргыла. ЦКдан көрсөтмө келип атса машинка басып олтурганы эмнеси? – деди.
Чакырып келишти. «Сулуу катын» дегени өзүнүн кабыл алуу бөлмөсүндөгү бойдок келин эле.
–Жолдоштор! ЦКдан көргөзмө келиптир. Брежнев доклад окуйт экен. Обком ошон үчүн чакыртыптыр.Тайлуудан таяк калтырбай телевизордун түбүнө олтургузгула, конторунда телевизору жоктор үйлөрүнөн көрсүн деди. Биз ойлоп-ойлоп мындай бүтүмгө келдик. Элди экиге бөлдүк. Кары-картаңдарыбыз — Жанузаковдукуна, жашыраактарыңар – Мамбеткадыровдукуна барасыңар. Эми Брежневди көрүп олтурганда эле мээңер мындан да мыкты болуп толуп кетмек беле, Кудай толтурбаган мээни Брежневдин доклады толтурмак беле? Арагыңарды алдыртып, этиңерди салдыртып койдук. Ичип алып ыркырашпай, маданияттуу карта ойноп, шаңдуу тарап кеткиле. Обкомдон бирөө-жарым сурап калса, «укмуш доклад» болду деп койгула, жөнөгүлө, биз да жөнөйлү, – деп жөнөтүп жиберди.
* * *
Ал менин эч кимим эмес. Болгону университеттин журналистика бөлүмүн бүтүрүп барып чогуу иштешкен редакторум эле. Мен андан жазганды үйрөнгөн жокмун. Үйрөнө турган деле эч нерсеси жоктой көрүнчү. Бирок кандан-бектен кайра тартпаган өткүрлүгү, түздүгү, айрым бирөөлөргө окшоп ичтен быкшыбай, болгонун болгондой айтып таштаган ачыктыгы, эл-жер, сен-мен деп бөлбөгөнү мага жакчу.
Ырас, анын ашып кеткен билими деле жок эле, анын зарылдыгын, керектигин да ойлочу эмес, бирок көкүрөгү таза эле. Мүмкүн, үйрөнө турган эң чоң касиет ушул чыгар. Учурунда билимдүүлөр арыз жазып да, текшертип да, Усубалиевдин «кишиси» кылып ушактап да көрүштү. Бирок андан эмне табышты?
* * *
Дүйшөнбай Мусаев эсиме түшкөн сайын деги эле бу дүйнөдө жаман адам болбостугуна көзүм жетип, кайран өмүрдү, аз күнгө берилген кайран өмүрдү, ич ара майда-барат араздашууга, жек көрүү менен ичи тардыкка, көралбастык менен кызганычка алдырбай, бири-бирибизди сактап жашап, бири-бирибизди аяп жашап, бири-бирибизди түшүнүп жашап өтө алар бекенбиз – деп ойлой берем, атаганат!..
* * *
– Стамов чакыртыптыр, кетип атам, – дедим коштошуп кетейин деп редакциянын ичинен таппай жүрүп, короонун сыртында турган жеринен.
– Билем. Жакшы иште. Бизди унутпа. Баары бир быяктан өспөйт элең, булар киши өстүрмөк беле, туура кылдың, – деп колумду кысты. «Булары» ким экенин сураган жокмун.
* * *
Ошо бойдон Мусаевге жолукпай калдым. Усубалиев ЦКдан кетери менен аны да «текшерүү» басып, кызматынан айдап, ошондон көп узабай каза болуп калганын айтышты. Угуп жаман болдум. Жаткан жеринин жайлуу, топурагынын торко болушун тиледим. Маркум аябай сонун киши эле!..
* * *
Бирок Мусаев тууралуу эскерүүм «Кыргызстан маданияты» гезитине чыгары менен Мусаевдин бала-чакасы: «Биздин атабызды шылдың кылганы үчүн Дүйшеевди сотко беребиз» – деп редакцияга телефон чалып издеп жатыптыр деген сөздү угуп таң калдым. Же окуйлекте эле бирөөлөр куйткулап атайылап жаманатты кылганын, же атасы жөнүндөгүлөрдү окугандан кийин сотко бере тургандай деле эч нерсеси жок турбайбы деп өзүлөрү токтоп калганын билбейм. Андан бери жыйырма жылдан ашуун мезгил өттү. Мен ушул күнгө чейин Мусаевдин балдарынын бирине да жолуккан жокмун.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *